Μήνας: Απρίλιος 2026

Ο Δαμοφών, γιος του Φιλίππου από τη Μεσσήνη, είναι ο γνωστότερος γλύπτης της ώριμης ελληνιστικής περιόδου στη Νότιο Ελλάδα. Επιδιδόταν στην κατασκευή αγαλμάτων που εικόνιζαν αποκλειστικά θεούς και ήρωες. Τα κλασικιστικά στοιχεία των θεϊκών και ηρωικών μορφών του υπαγορεύονταν κατά ένα βαθμό από τον παραδοσιακό συντηρητικό χαρακτήρα αυτής της κατηγορίας έργων. Δούλευε κυρίως σε μάρμαρο, αλλά και σε ξύλο και χαλκό. Στα κολοσσιαίου συνήθως μεγέθους μαρμάρινα έργα του χρησιμοποιεί ενίοτε την τεχνική του ακρόλιθου, αλλά συνηθέστερα αυτή του τεμαχισμού. Συγκροτεί δηλαδή τις μορφές του από πολλά, χωριστά δουλεμένα, τεμάχια μαρμάρου, τα οποία συναρμολογεί, «συναρμόττει» με τη βοήθεια μεταλλικών συνδέσμων και κόλλας. Η τεχνική του τεμαχισμού, που αξιοποιεί ακόμη και τα πολύ μικρά κομμάτια του πολυτίμου υλικού, ήταν αναπόφευκτη στα κολοσσιαίου μεγέθους και στα τολμηρά κινημένα έργα, γιατί ήταν αδύνατη η εξόρυξη επαρκούς ενιαίου μαρμάρινου όγκου. Χάρη στον περιηγητή Παυσανία, ο οποίος εκτιμούσε ιδιαίτερα την τέχνη του Δαμοφώντα, γνωρίζουμε δεκαπέντε τουλάχιστον έργα του (πέντε από αυτά πολύμορφα συντάγματα), ανιδρυμένα σε ιερά τεσσάρων πόλεων της Πελοποννήσου. Εννέα λατρευτικές συνθέσεις του βρίσκονταν στη γενέτειρα του γλύπτη Μεσσήνη, δύο στο Αίγιο, έδρα της Αχαϊκής Συμπολιτείας, τρία έργα του στην αρκαδική πρωτεύουσα Μεγαλόπολη και ένα λατρευτικό σύνταγμα στην αρκαδική Λυκόσουρα. Από τα έργα αυτά είχε βρεθεί το κολοσσιαίο τετράμορφο σύνταγμα του ναού της Δέσποινας στη Λυκόσουρα το 1910 σε ανασκαφή.

Αντιπροσωπευτικό έργο της τέχνης και της ικανότητας του στην απόδοση του λεπτού διάφανου υφάσματος και στην ταυτόχρονη ανάδειξη της πλαστικότητας της μαλακής γυναικείας σάρκας αποτελούν τα σωζόμενα μέλη θαλάσσιου θιάσου, ένας Τρίτων και δύο Τριτωνίδες, από τα ερεισίχειρα και το ερεισίνωτο του μαρμάρινου θρόνου των θεαινών της Λυκόσουρας. Ο Δαμοφών κλήθηκε από τους Ηλείους στην Ολυμπία να επισκευάσει το λατρευτικό χρυσελεφάντινο άγαλμα του Διός, το περίφημο στην αρχαιότητα έργο του μεγάλου Φειδία, και τιμήθηκε ιδιαίτερα για τη δουλειά του από την ηλειακή βουλή. Οι πρόσφατες έρευνες στη Μεσσήνη έφεραν στο φως κορμούς και θραύσματα από όλα τα έργα του που ήταν ανιδρυμένα στο Ασκληπιείο της Μεσσήνης: το τρίμορφο σύνταγμα Ασκληπιού-Μαχάονα-Ποδαλείριου, το δεκάμορφο σύνταγμα Απόλλωνος και Μουσών, τη Θήβα και τον Ηρακλή, την Τύχη, καθώς και την Αρτέμιδα Φωσφόρο. Ένα επιγραφικό μνημείο του 2ου αιώνα π.Χ. από τη Μεσσήνη, προσφέρει νέες πληροφορίες (πέρα από αυτές που δίνει ο Παυσανίας) για την καλλιτεχνική του δραστηριότητα τόσο στην αρκαδική Λυκόσουρα όσο και σε άλλες πόλεις της Πελοποννήσου, της Στερεάς και των νησιών. Ο Δαμοφών ήταν εξέχουσα προσωπικότητα με οικονομική δύναμη και πολιτική επιρροή στην πόλη του Μεσσήνη. Η φήμη του ως μεγάλου γλυπτή και γνώστη της τεχνικής όλων των μορφών αγαλματοποιίας ξεπερνούσε τα όρια όχι μόνο της Μεσσηνίας, αλλά και αυτής της Πελοποννήσου. Η περίοδος ακμής του φαίνεται ότι μπορεί να οριοθετηθεί με σχετική ασφάλεια μεταξύ των ετών 210 και 180 π.Χ. Τα έργα του δεν θα πρέπει να θεωρούνται ως κλασικιστική αντίδραση που έπεται του ασιατικού μπαρόκ, αλλά ως πρωτότυπες νεοκλασικές δημιουργίες, που εμφανίζονται συγχρόνως ή και νωρίτερα από τα μεγάλα περγαμηνά επιτεύγματα. Η περίοδος της ακμής του συμπίπτει με την περίοδο ακμής της γενέτειρας του Μεσσήνης, πριν εξαναγκαστεί αυτή με την επέμβαση της Ρώμης να προσχωρήσει οριστικά το 182 π.Χ. στην Αχαϊκή Συμπολιτεία παρά τη θέληση της.

Όσα γνωρίζουμε από τον Παυσανία και τους άλλους αρχαίους συγγραφείς όχι μόνο επιβεβαιώνουν, αλλά συχνά συμπληρώνουν οι επιγραφές. Ο Παυσανίας μεταξύ της αγοράς και του ιερού του Ασκληπιού σημειώνει εκτός των άλλων την ύπαρξη ιερού της Δήμητρας και αγαλμάτων των Διοσκούρων, Κάστορα και Πολυδεύκη. Οι ανασκαφές απεκάλυψαν τα λείψανα του ιερού αυτού, του οποίου η ταύτιση επιβεβαιώνεται από μια ορειχάλκινη ασπίδα με επιγραφή του 4ου αι. π.Χ. που βρέθηκε σε αποθέτη μέσα στο ιερό: ΤΩΙ ΠΟΛYΔ|ΕΚΗΙ ΑΝΕΘΗΚΕ | ΚΑΛΛΙΠΠΙΔΑΣ | ΚΑΙ ΤΟΙ ΣYΜΠΕΙΘ|ΟΙ.

Το αρχιτεκτονικό συγκρότημα με τις τέσσερεις στοές, την περίστυλη αυλή και τον μεγάλο δωρικό ναό στο κέντρο ταυτίστηκε προς το αναφερόμενο από τον Παυσανία ιερό του Ασκληπιού από τον συνδυασμό των πληροφοριών δύο επιγραφών. Η πρώτη μαρτυρεί ότι ο Μάρκος Καίσιος Γάλλος που διετέλεσε ταμίας και αντιστράτηγος ΕΠΕΣΚΕYΑΣΕΝ | ΤΑΣ ΣΤΟΑΣ ΤΑΣ ΤΕΣΣΑΡΑΣ ΤΟY ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟY ΚΑΙ ΤΑΣ YΠΕΡΚΕΙΜΕΝΑΣ ΠΑ|ΡΑΕΤΙΔΑΣ ΤΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟ ΚΑΙΣΑΡΗΟΝ.

Aπό το κείμενο προκύπτει η τοπογραφική σχέση του τετραστώου Aσκληπιείου με το Kαισάρειον, το λεγόμενον και Σεβάστειον, που ήταν ο χώρος λατρείας του Aυγούστου και των Σεβαστών. Η ταύτιση του Σεβαστείου κατέστη δυνατή με την εύρεση της δεύτερης επιγραφής. Πρόκειται για ψήφισμα αναφερόμενο σε επισκευές πού έγιναν την πρώτη δεκαπενταετία του 1ου αι. μ.Χ. σε σημαντικά δημόσια κτήρια και ιερά της πόλεως (BCH 109, 1985, 597-607). Με επιμέλεια του γραμματέως των συνέδρων η στήλη ιδρύθηκε ΠAPA TO ΣEBAΣTEION, βρέθηκε δε στην αρχική της θέση μπροστά στην κεντρική κλίμακα της B. πτέρυγας του συγκροτήματος. H εύρεση στο αίθριο του χώρου αναθηματικών επιγραφών στον Ασκληπιό και την Υγεία επιβεβαίωσε την ταύτιση με το Ασκληπιείο (ΠAE 1962, 112γ, αρ. 8 και ΠAE 1971, 166, αρ. 6). Οι μικροί οίκοι της δυτικής πτέρυγος του Ασκληπιείου, όπως αποδεικνύει η αρχιτεκτονική τους μορφή και η παντελής έλλειψη αποθετών και βωμών, δεν ήταν λατρευτικοί, άλλα στέγαζαν τα αγάλματα του Ασκληπιού, των παιδιών του, του Απόλλωνος, των Μουσών, του Ηρακλέους, της πόλεως των Θηβαίων, του Θηβαίου Επαμεινώνδα, της Τύχης και της Αρτέμιδος Φωσφόρου. Tα αγάλματα, πλην της εκ σιδήρου εικόνος του Eπαμεινώνδα, ήταν έργα του Μεσσηνίου γλύπτη Δαμοφώντος κατά την μαρτυρία του Παυσανία (4, 31, 10). Η απόδοση των οίκων στα αγάλματα έγινε δυνατή λόγω της ευρέσεως στήλης ψηφίσματος στον τελευταίο προς βορρά οίκο (K). Το ψήφισμα (42 μ.Χ.) είναι απόφαση σώματος συνέδρων να τιμήσουν τον γραμματέα τους Μνασίστρατον Φιλοξενίδα και προβλέπει την ίδρυση της στήλης ΠAPA TON NAON THΣ APTAMITOΣ. Την ταύτιση του οίκου K με το Aρτεμίσιο επιβεβαίωσαν και οι αναθηματικές επιγραφές (2ος π.Χ. – 3ος μ.Χ. αι.) στην Άρτεμιδα Oρθεία, που βρέθηκαν μέσα στον οίκο. Το στάδιο της πόλης αναγνωρίστηκε ήδη τον 19ο αι. από τα σωζόμενα ορατά κατάλοιπα, ενώ η θέση του γυμνασίου, το οποίο απλώς μνημονεύει ο Παυσανίας, καθορίστηκε από επιγραφές. Πρόκειται για καταλόγους εφήβων, αναθέσεις γυμνασιάρχων και εφήβων, αναθηματικές επιγραφές στον Ηρακλή και στον Eρμή και τέλος, επιγραφές πού μαρτυρούν την ανάθεση ναού Eρμού και Ηρακλέους, καθώς και την κατασκευή και επισκευή του Προπύλου του Γυμνασίου.

Από το κείμενο προκύπτει η τοπογραφική σχέση του τετράστωου Ασκληπιείου με το Καισάρειον ή Σεβάστειον, χώρο λατρείας του Αυγούστου και των Σεβαστών αυτοκρατόρων. Η ταύτιση του Σεβάστειου κατέστη δυνατή με την εύρεση μιας δεύτερης επιγραφής, ένα ψήφισμα αναφερόμενο σε επισκευές που έγιναν την πρώτη δεκαπενταετία του 1ου αι. μ.Χ. σε σημαντικά δημόσια κτήρια και ιερά της πόλης. Με επιμέλεια του Γραμματέως των Συνέδρων η στήλη με την επιγραφή ιδρύθηκε ΠΑΡΑ ΤΟ ΣΕΒΑΣΤΕΙΟΝ και βρέθηκε μπροστά στην κεντρική κλίμακα της βόρειας πτέρυγας του συγκροτήματος. Η εύρεση επιγραφών με αναθέσεις στον Ασκληπιό και την Υγεία επιβεβαίωσε την ταύτιση του ιερού με το Ασκληπιείο. Οι Οίκοι της δυτικής πτέρυγας του Ασκληπιείου δεν ήταν λατρευτικοί, στέγαζαν τα αγάλματα του Απόλλωνος και των Μουσών, του Ηρακλέους, της πόλεως των Θηβαίων, του Θηβαίου Επαμεινώνδα, της Τύχης και της Αρτέμιδος Φωσφόρου. Τα αγάλματα, εκτός από τον σιδερένιο ανδριάντα του Επαμεινώνδα, ήταν μαρμάρινα, έργα του Μεσσήνιου γλύπτη Δαμοφώντα κατά τη μαρτυρία του Παυσανία (4.31.10). Η απόδοση των Οίκων σε συγκεκριμένα αγάλματα έγινε δυνατή χάρη στην εύρεση ενεπίγραφης στήλης με ψήφισμα στον τελευταίο προς βορρά Οίκο (Κ). Το ψήφισμα (του 42 μ.Χ.) είναι απόφαση σώματος συνέδρων να τιμήσουν τον γραμματέα τους Μνασίστρατον γιο του Φιλοξενίδα και προβλέπει την ίδρυση της στήλης ΠΑΡΑ ΤΟΝ ΝΑΟΝ ΤΗΣ ΑΡΤΑΜΙΤΟΣ. Την ταύτιση του Οίκου Κ με τον ναό της Αρτέμιδος, το Αρτεμίσιον επιβεβαίωσαν και αναθηματικές επιγραφές (του 2ου π.Χ. – 3ου μ.Χ. αι.) στην Αρτέμιδα Ορθία που βρέθηκαν μέσα στον Οίκο Κ.

Το Στάδιο της πόλης αναγνωρίστηκε ήδη τον 19ο αι. από τα σωζόμενα τότε ορατά κατάλοιπα, ενώ η θέση του Γυμνασίου, που στεγαζόταν στις στοές γύρω από το Στάδιο, καθορίστηκε από επιγραφές. Πρόκειται για καταλόγους εφήβων, αναθέσεις γυμνασιάρχων και εφήβων, αναθηματικές επιγραφές στον Ηρακλή και στον Ερμή και τέλος επιγραφές που μαρτυρούν την ανάθεση ναού στον Ερμή και τον Ηρακλή, καθώς και την κατασκευή και επισκευή του Προπύλου του Γυμνασίου.

Οι ενεπίγραφοι λίθοι έκαναν γνωστές και λατρείες στην πόλη της Μεσσήνης που δεν αναφέρει ο Παυσανίας, επειδή δεν λειτουργούσαν την εποχή του ή γιατί ο ίδιος δεν τις θεώρησε αξιομνημόνευτες. Στον 3ο αι. π.Χ. χρονολογείται ανάθεση στον Απόλλωνα Αγυιέα. Στην περιοχή μεταξύ της Αγοράς και του Ασκληπιείου κατά την ΒΔ γωνία του οι αρχαιολογικές έρευνες έφεραν στο φως μικρό ναό της Ορθίας Αρτέμιδας. Η απόδοση στην Ορθία στηρίχθηκε στην εύρεση πήλινων ειδωλίων της θεάς και ενός πεσσού με επιγραφή (3ου αι. π.X.) που έφερε μικρό χάλκινο αγαλμάτιο Αρτέμιδας. ΒΑ του χωρίου Μαυρομάτι, στο μέσον περίπου της απόστασης προς την κορυφή της Ιθώμης, στη θέση Σπέλουζα, o Γάλλος αρχαιολόγος Philip Le Βas εντόπισε το 1844 τα θεμέλια ενός ιωνικού ναού. Επιγραφή του 3ου αι. π.Χ. (ΙG V 1, 1442) τον οδήγησε να αναγνωρίσει τον ναΐσκο ως ιερό της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος. Οι επιγραφές συμβάλλουν επίσης στην πληρέστερη γνώση της ιστορίας της Μεσσήνης, άλλοτε επιβεβαιώνοντας όσα ήδη γνωρίζομε από τους αρχαίους συγγραφείς, άλλοτε προσφέροντας εντελώς νέες γνώσεις. Δυο ελλιπείς επιγραφές σώζουν μερικώς τα κείμενα συνθηκών: Η πρώτη είναι συνθήκη Μεσσηνίων και Μακεδόνων, η δεύτερη είναι συνθήκη μεταξύ του βασιλέως Λυσιμάχου και των Μεσσηνίων (306-281 π.x).

Ψηφίσματα ξένων πόλεων (Ερέτριας, Ναυπάκτου, Θηβών, Σμύρνης, Δημητριάδας κ.ά.) προς τιμήν Μεσσηνίων δικαστών ή ψηφίσματα των Μεσσηνίων προς τιμήν ξένων δικαστών, μαρτυρούν τις σχέσεις της Μεσσήνης με τις άλλες πόλεις από τον 3ο αι. π.Χ. έως τον 2ο αι. μ.Χ. Όπως προκύπτει από δύο αποσπασματικώς σωζόμενα ψηφίσματα, οι Μεσσήνιοι δέχονται την πρόταση των Κεφαλλήνων να συμμετάσχουν σε ιερόν αγώνα, πού εκείνοι μόλις έχουν καθιερώσει. Από ένα άλλο ελλιπώς σωζόμενο ψήφισμα (ΙG V 1, 1426) γνωρίζομε ότι οι Μεσσήνιοι τίμησαν με ισοπολιτεία τριάντα ξένους ιππείς, πιθανώς πολίτες της γειτονικής πόλεως Άμφειας, διότι συμπαρατάχθηκαν με τους Μεσσήνιους, ίσως κατά την πολιορκία της Μεσσήνης από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή (295/4 π.Χ.). Την καλλιτεχνική δράση του Μεσσήνιου γλύπτη Δαμοφώντα Φιλίππου φωτίζουν τα τιμητικά ψηφίσματα επτά πόλεων (Λυκοσούρας, Λευκάδος, Κρανίων, Μήλου, Κύθνου, Γερηνίας και Οιανθείας) χαραγμένα σε υψηλό δωρικό κίονα που στήθηκε στο ταφικό μνημείο του στο Ασκληπιείο γύρω στα μέσα του 2ου αι. π.Χ.

Τη Μεσσήνη των Ρωμαϊκών χρόνων γνωρίζουμε από τρία εκτενή κείμενα που αφορούν στην οροθεσία των συνόρων μεταξύ Μεσσήνης και Λακεδαίμονος (ΙG V 1, 1431), στην επισκευή δημοσίων κτηρίων και στην επιβολή της λεγομένης οκτωβόλου εισφοράς (ΙG V 1, 1432). Σώζονται και πολλές τιμητικές επιγραφές χαραγμένες στα βάθρα ανδριάντων προς τιμήν Ρωμαίων αυτοκρατόρων και αξιωματούχων. Η αθλητική δραστηριότητα στο Στάδιο και το Γυμνάσιο αποτυπώνεται στους καταλόγους των αγωνοθετών, των εφήβων και στις αναθηματικές επιγραφές γυμνασιαρχών και νικητών σε αγώνες εγχώριους ή ξένων πόλεων. Οι επιτύμβιες τέλος επιγραφές συμβάλλουν στη μελέτη κυρίως της τοπογραφίας (στον καθορισμό της θέσεως των νεκροταφείων) και της προσωπογραφίας των Μεσσήνιων πολιτών και των ξένων κατοίκων της πόλεως.

Η νομισματοκοπία ξεκινάει λίγο μετά την ίδρυση το 369 π.X. της αυτόνομης Μεσσήνης, το πολιτικό και οικονομικό κέντρο της Μεσσηνίας που κράτησε και στα κατοπινά χρόνια τον πρώτο ρόλο στη νομισματική παραγωγή. Ήταν η μόνη πόλη της περιοχής, που εξέδωσε σημαντικό, αναλογικά, αριθμό νομισματικών σειρών από τον 4ο αι. π.X. ως και τις αρχές του 3ου μ.X. αι. με σύντομες περιόδους αδράνειας. Ενδιαφέροντες σταθμοί στη διάρκεια του 3ου αι. και στις αρχές του 2ου αιώνα αποτελούν τα σπάνια τετράδραχμα της Μεσσήνης με τις εικονογραφικά όμοιες παραστάσεις στις όψεις, καθώς και τα καλά χρονολογημένα τετράδραχμα που έκοψε η πόλη (με Ηρακλή και Δία αετοφόρο) στον τύπο και στο όνομα εκείνων του Μ. Αλεξάνδρου γύρω στο 190 π.X. Η χρονιά 191 π.X. είναι οριακή για την Μεσσήνη μια και υποχρεώνεται να προσχωρήσει στην Αχαϊκή Συμπολιτεία. Ίσως τότε ή λίγο νωρίτερα αρχίζει τις εκδόσεις μεγάλων χάλκινων υποδιαιρέσεων με τη Δήμητρα και το Δία πάντα στις όψεις, αλλά τώρα και με τα ονόματα των υπευθύνων του νομισματοκοπείου στην πίσω όψη, δίπλα στο μονόγραμμα της πόλης. Παράλληλα, στο πρώτο μισό του 2ου π.X. αιώνα και στα πλαίσια των υποχρεώσεών της ως μέλους της συμπολιτείας, η Μεσσήνη κόβει ασημένια τριώβολα με τους κοινούς συμμαχικούς εικονογραφικούς τύπους (Δίας – Αχαϊκό μονόγραμμα σε στεφάνι), προσθέτοντας μόνο το μονόγραμμα ή και τα σύμβολα της πόλης ως διακριτικό.

Στα χρόνια που ο Αύγουστος έβαζε τις βάσεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (27 π.X. και εξής) η πόλη της Μεσσήνης φαίνεται πως μπόρεσε να εκδώσει μόνο μία καινούργια σειρά χάλκινων νομισμάτων, και μάλιστα με παραστάσεις όχι τυπικά μεσσηνιακές: κεφάλι Ηρακλή και ρόπαλο. Στα μεταχριστιανικά χρόνια εκδίδει και ορισμένες νέες σειρές με το κεφάλι της Τύχης της Μεσσήνης με πυργοστεφές διάδημα σταθερά στον εμπροσθότυπο και τον Δία Ιθωμάτα στον οπισθότυπο και για πρώτη φορά και τον Ασκληπιό. Παρατηρείται εμμονή στο παλαιό και λαμπρό παρελθόν, αν και η ρωμαϊκή εξουσία δεν άφηνε περιθώρια αμφισβήτησης.

Η Κεραμική της Μεσσήνης ακολουθεί την ιστορική πορεία της πόλης από την ίδρυσή της τον 4ο αι. π.Χ. ως τα ύστερα ρωμαϊκά και τα πρωτοβυζαντινά χρόνια. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η κεραμική των Ελληνιστικών χρόνων από το 320 π.Χ. περίπου ως και τον 1ο αι. π.Χ., η οποία ακολουθεί τους ρυθμούς και τις γενικές τάσεις της εποχής. Το τέλος του 4ου π.Χ. αι. σημαίνει και το τέλος, το θάνατο της γραπτής κεραμικής. Τη θέση της παίρνουν μονόχρωμα αγγεία, είτε τελείως μελανά (μελαμβαφή) είτε τελείως ερυθρά (ερυθροβαφή). Στην κατηγορία των ερυθρών ανήκουν τα Terra Sigillata ή Περγαμηνά (από την Πέργαμο της Μ. Ασίας, οπού εμφανίστηκαν γύρω στο 150 π.Χ. – 50 π.Χ.) και έχουν εμπίεστη ή και ανάγλυφη διακόσμηση. Η παραγωγή τους συνεχίστηκε στην Ιταλία (όπου ονομάζονται Αρρετηνά, από το Arrezo) και σ’ όλη την Ανατολή ως τον 7ο – 8ο αι. μ.Χ. Μια ομάδα των τελευταίων ονομάζονται Αφρικανικά (από εργαστήρια της βόρειας Αφρικής). Πρόκειται κυρίως για σκεύη οικιακής χρήσης (πιάτα ρηχά και βαθιά). Στην κατηγορία των μονόχρωμων μελαμβαφών ανήκουν και τα λεγόμενα Μεγαρικά (κυρίως σκύφοι) με ανάγλυφη διακόσμηση κατά κανόνα φυτική, αλλά και με ζώα ή σκηνές της Ιλιάδος, οπότε λέγονται Ομηρικοί σκύφοι. Οι μεγαρικοί σκύφοι είναι πολύ διαδομένα αγγεία από το 250 ως το 100 π.Χ. περίπου.

Τα πλουσιότερα διακοσμημένα αγγεία μπορούν να χωριστούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τα σκουρόχρωμα (με έδαφος σκούρο) και τα ανοιχτόχρωμα. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα λεγόμενα Δυτικής Κλιτύος (West Slope) που εμφανίζονται στην Αττική από τον 4ον αι. π.Χ. και συνεχίζονται σε τοπικά εργαστήρια ως τον 2ο αι. π.Χ. περίπου. Στην κατηγορία των ανοιχτόχρωμων ανήκουν α) η ομάδα Λάγυνος, που απαντά στα ανατολικά της Αδριατικής γύρω στα 150 π.Χ. (πάνω σε λευκά επίχρισμα, φυτικά κυρίως κοσμήματα σε μαύρο ή καφέ), β) τα αγγεία Hadra της Αλεξάνδρειας (260 – 210 π.Χ. περίπου), κυρίως υδρίες πού το σώμα τους καλύπτεται είτε με λευκό επίχρισμα (οπότε φέρουν πολύχρωμα κοσμήματα), είτε με κίτρινο επίχρισμα (οπότε ή διακόσμηση γίνεται με μαύρο ή καφέ). Τα αγγεία αυτά χρησιμοποιούνταν συνήθως ως τεφροδόχα σε τάφους.

Σκοπός των εργασιών συντήρησης στην Αρχαία Μεσσήνη είναι να αυξηθεί η κατανόηση του παρελθόντος χρησιμοποιώντας ασφαλείς μεθόδους εξέτασης, συντήρησης και διατήρησης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Η δομή και η σύσταση των αρχαίων αντικειμένων ή των μελών των μνημείων και ο βαθμός της διάβρωσής τους, προσδιορίζεται με αναλύσεις. Το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος», το Κέντρο Λίθου, το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, το ΤΕΙ Αθήνας, και άλλοι φορείς, έχουν πραγματοποιήσει αρχαιομετρικές αναλύσεις σε δείγματα υλικών προερχόμενα από τον αρχαιολογικό χώρο, παρέχοντας χρήσιμες πληροφορίες στους αρχαιολόγους και τους συντηρητές. Τόσο τα μνημεία όσο και τα ευρήματα πολύ συχνά προσφέρονται για την εκπόνηση μελετών (πτυχιακές εργασίες), για την πρακτική άσκηση φοιτητών αλλά και για εθελοντική εργασία.

ΕΥΡΗΜΑΤΑ

Ένας μεγάλος αριθμός ανασκαφικών ευρημάτων (έργα γλυπτικής, κεραμεική, γυάλινα, οστέινα και μεταλλικά αντικείμενα, νομίσματα, κ.α.) συντηρείται στο εργαστήριο συντήρησης, το οποίο συστεγάζεται με το Μουσείο. Η αντιμετώπισή τους γίνεται πάντα με σεβασμό στην αισθητική και αρχαιολογική αξία τους.