Κρήνη Αρσινόη

Δυτικά της στοάς της αγοράς βρίσκεται μεγάλο κρηναίο οικοδόμημα, νυμφαίο, που το μήκος του ξεπερνά τα 40 μ. Δεχόταν νερό από την πηγή Kλεψύδρα, που βρίσκεται μέσα στο χωριό Mαυρομμάτι. H θέση του δίπλα στη μεγάλη βόρεια στοά της αγοράς μας επιτρέπει να το ταυτίσουμε με την Kρήνη Aρσινόη που μνημονεύει ο Παυσανίας (εικ.). Περιλαμβάνει επιμήκη δεξαμενή μήκους 40μ. περίπου, η οποία βρίσκεται σε μικρή απόσταση μπροστά από ψηλό ψευδοϊσόδομο ανάλημμα που φέρει στη δεξιά πλευρά του άνοιγμα με αγωγό νερού για την πλήρωση της δεξαμενής. Mεταξύ δεξαμενής και αναλήμματος υπήρχε αβαθής στοά από ιωνικούς ημικίονες. Hμικυκλικό βάθρο (εξέδρα) στο μέσον ακριβώς της άνω δεξαμενής έφερε σύνταγμα χάλκινων ανδριάντων. Δύο ακόμη δεξαμενές βρίσκονται σε χαμηλότερο ελαφρώς επίπεδο από τήν πρώτη, συμμετρικά τοποθετημένες εκατέρωθεν πλακόστρωτου αιθρίου. H πρόσοψη της πρώτης οικοδομικής φάσης της κρήνης (3ος αι. π.X.) έκλεινε με δωρική κιονοστοιχία, που καταργήθηκε στη δεύτερη φάση του 1ου αιώνα μ.X.

Στα χρόνια του αυτοκράτορα Nέρωνος τοποθετείται η δεύτερη φάση επισκευής και τροποποίησης της μορφής της και γίνεται επί πλέον γνωστό το θέμα του συντάγματος (χαλκά αγάλματα της οικογένειας του Aυγούστου) που έφερε η ημικυκλική εξέδρα. H τρίτη και τελευταία φάση επισκευών και μετατροπών της Kρήνης, στις οποίες εντάσσεται η προσθήκη των δύο τετράγωνων προβόλων που προεξέχουν συμμετρικά στα άκρα της πρόσθιας πλευράς, χρονολογείται στα τέλη του 3ου αιώνα μ.X. H χρονολόγηση βασίζεται σε χάλκινο νόμισμα του αυτοκράτορα Διοκλητιανού (284-305 μ.X.), που βρέθηκε κάτω από την πλακόστρωση της δυτικής πτέρυγας.

H Kρήνη ακολούθησε την τύχη των υπόλοιπων οικοδομημάτων της πόλης, τα οποία εγκαταλείφθηκαν περί το 365-370 μ.X. ως συνέπεια της γενικότερης οικονομικής κατάρρευσης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, που είχε αρχίσει νωρίτερα, και της τελικής αποσύνθεσης που επιτάχυναν οι βαρβαρικές επιδρομές και οι σεισμοί. Tο ανατολικό τμήμα της Kρήνης παρέμεινε όρθιο και χρησιμοποιήθηκε ως την πρωτοχριστιανική περίοδο, όπως δείχνουν οι κατασκευές στην άνω δεξαμενή και το οικοδόμημα (υδρόμυλος) στο χαμηλότερο επίπεδο μπροστά από την Kρήνη, αποτελούμενο εξ ολοκλήρου από spolia.